नवलपरासी । प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको सरगर्मी बढ्दै जाँदा नवलपरासी (बर्दघाट सुस्तापूर्व) को विनयी त्रिवेणी गाउँपालिका–१ बगुवन गाउँका बासिन्दा भने चुनावी नाराभन्दा आफ्नो दैनिक सङ्घर्षको समाधान खोजिरहेका छन् । बर्सेनि डुबान, आधारभूत पूर्वाधारको अभाव, माध्यमिक तहको विद्यालय नहुँदा शिक्षा छाड्ने बाध्यता र रोजगारीको सीमित अवसर यहाँका मुख्य समस्या बनेका छन् ।

नारायणी नदी र विनयी खोलाको बीचमा अवस्थित यो बस्ती वर्षा लाग्ने बित्तिकै जोखिममा पर्ने हुँदा राति पानी परेपछि बाढी पस्ला कि भन्ने त्रासले धेरै परिवार निद्रा त्यागेर जाग्राम बस्ने बाध्यता रहेको स्थानीय सीता सोमै मगरले बताइन् । “बाढी कहिले आउँछ ठेगान हुँदैन, पानी पर्‍यो कि हामीलाई रातभरि डर नै डर हुन्छ । चुनावमा तटबन्ध बनाउने कुरा धेरै सुन्यौँ, तर काम देखेका छैनौँ”, उनले भनिन् ।

दुई सय सात घरपरिवार बसोबास गर्ने यस गाउँमा माध्यमिक तहसम्मको विद्यालयसमेत छैन । यहाँ रहेको आधारभूत विद्यालयसमेत वर्षायाममा डुबानमा पर्ने भएकाले नियमित पठनपाठन प्रभावित हुने गरेको लक्ष्मी आधारभूत विद्यालयका प्रधानाध्यापक खोरबहादुर खत्रीले बताए । “कक्षा ८ पछि पढाइ जारी राख्न विद्यार्थीलाई सात–आठ किलोमिटर टाढा जानुपर्छ”, उनले भने, “दुर्गम बाटो, वन क्षेत्र र यातायात अभावका कारण धेरै किशोरकिशोरीले पढाइ बिचमै छाड्ने गरेका छन् ।”

माध्यमिकसम्मको अध्ययन पूरा गर्न गाउँदेखि धेरै टाढा जानुपर्ने हुँदा धेरै बालबालिकाले बिचमै पढाइ छाड्ने गरेको स्थानीय दलबहादुर मगरले बताए । खोला र जङ्गल पार गरेर जानुपर्ने हुँदा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको जनावरसँगै वर्षाका बेला बाढीको डर हुने गरेको उनले गुनासो गरे । “छोराछोरीलाई टाढाको विद्यालय पठाउन सजिलो छैन । बाटो पनि सुरक्षित छैन, खर्च पनि धान्न गाह्रो हुन्छ । त्यसैले धेरैले पढाइ छाड्छन्”, उनले भने ।

यो बस्ती चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्रमा पर्ने भएकाले वन्यजन्तुको जोखिम अर्को स्थायी समस्याका रूपमा रहेको स्थानीय भुवन सिंहले बताए । साँझपख खेतबारी जानु वा राति आवतजावत गर्नु स्थानीयका लागि जोखिमपूर्ण रहने गरेको उनले गुनासो गरे । “मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनीकरणका लागि स्थायी समाधान गर्ने उपाय सरकारले पुर्याउन सकेको छैन”, उनले भने, “चुनावताका नेताहरू सबै समस्या हल गर्छौँ भन्नुहुन्छ, चुनावपछि जतिभन्दा पनि सुन्नुहुन्न ।”

यस क्षेत्रका युवापुस्ता रोजगारी अवसरको खोजीमा छन् । गाउँमा कृषिबाहेक अन्य आयआर्जनका सम्भावना न्यून छन् । सीपमूलक तालिम, साना उद्यम वा स्वरोजगार कार्यक्रमको पहुँच नहुँदा धेरै युवायुवती वैदेशिक रोजगारी वा सहर पलायनको विकल्प रोज्न बाध्य भएको स्थानीय पवन ढेगा मगरले बताए ।

“काम गर्ने इच्छा छ, तर गाउँमै केही अवसर छैन । तालिम र लगानी पाए यहाँ पनि केही गर्न सकिन्थ्यो”, उनले भने, “युवाहरूलाई गाउँमै रहेर आयआर्जन गर्न सक्ने वातावरण बनाउन सरकारले ध्यान दिनुपर्ने हो तर त्यो अहिलेसम्म हुन सकेन ।”

मगर, दलित तथा केही कुमाल समुदायको मात्र बसोबास रहेको यस गाउँमा सरसफाइ र जनचेतनाको स्तर पनि न्यून रहेको स्थानीय तहका प्रतिनिधि बताउँछन् । स्वास्थ्य, शिक्षा र पोषणजस्ता जनचेतनामूलक कार्यक्रमको यहाँ खाँचो देखिएको विनयी त्रिवेणी गाउँपालिका–१ की वडासदस्य मोतिसरा लोहनीले बताए । “गाउँभित्र सडक त निर्माण भएको छ तर बीचमा खोला र जङ्गल पर्ने भएकाले पूरा हुन पाएको छैन”, उनले भने, “सुगम ठाउँमा भएर पनि विकट बनेको बस्तीमा शिक्षा र चेतनास्तर अभिवृद्धि गर्न विशेष पहल गर्नुपर्छ ।”

गण्डकी प्रदेशको गौरवको आयोजनाअन्तर्गत रहेको कोरला–त्रिवेणी सडक क्षेत्रभित्र रहेको बगुवनगाउँ त्रिवेणीमार्ग नखुल्दा पनि विकट बन्न पुगेको विनयी त्रिवेणी गाउँपालिका–१ का वडाध्यक्ष दीपक पौडेलले बताए । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्रभित्र रहेको गाउँ भएकाले विकास निर्माण र भौतिक पूर्वाधारका काममा धेरै अवरोध सहनुपरेको अध्यक्ष पौडेलको भनाइ छ । “बगुवन–दुम्कीवास सडक, नदी नियन्त्रण, सुरक्षित आवास, माध्यमिक विद्यालय स्थापना र आयआर्जनका कार्यक्रमलाई समग्र विकासको प्याकेजका रूपमा सङ्घीय सरकारले नै अघि बढाउनुपर्ने देखिन्छ”, उनले भने ।

बाढीबाट सुरक्षित बस्ती, गाउँमै पढ्न पाउने विद्यालय र युवालाई गाउँमै टिकाउने रोजगारीका अवसर सृजना गर्ने योजना स्थानीयको मुख्य चासोको विषय वनेका छन् । वगुवनका जनताको एउटै भनाइ छ, “यसपटकको नेतृत्वले विकासका अधूरा बाचा होइन, परिणाम दिने कामको थालनी गरोस् ।” रासस